Tulsidas Wealth Hub Knowledge Hubकडे परत

शेअर बाजाराची ओळख

शेअर म्हणजे नेमकं काय? मोबाईलवर Buy दाबल्यावर पुढे काय होतं? आणि Nifty वाढला तरी आपल्या शेअरचा भाव का पडू शकतो? चला, ही सगळी साखळी सोप्या भाषेत आणि छोट्या उदाहरणांतून समजून घेऊया.

१० विषय

शेअर बाजार समजून घेऊया

1. शेअर म्हणजे काय?

शेअर म्हणजे कंपनीच्या मालकीतील एक छोटा हिस्सा. समजा एका कंपनीचे एकूण १,००० शेअर्स आहेत आणि त्यापैकी १० शेअर्स तुमच्याकडे आहेत. या उदाहरणात कंपनीतील तुमचा हिस्सा १% आहे.

तुमच्या शेअर्सचा बाजारभाव वाढू किंवा कमी होऊ शकतो. कंपनीने लाभांश जाहीर केला आणि तुम्ही त्यासाठी पात्र असाल, तर तुम्हाला लाभांशही मिळू शकतो.

2. शेअर बाजार कसा काम करतो?

तुम्ही ब्रोकरच्या ॲपमधून शेअर खरेदीची ऑर्डर देता. ब्रोकर ती स्टॉक एक्सचेंजकडे पाठवतो. तिथे खरेदी आणि विक्रीच्या ऑर्डर किंमत व इतर अटींनुसार जुळतात. ऑर्डर जुळली की व्यवहार होतो.

समजा तुम्ही ₹१०० पर्यंत १० शेअर्स खरेदी करण्याची ऑर्डर दिली. त्या भावात विक्रीसाठी फक्त ४ शेअर्स उपलब्ध असतील, तर सुरुवातीला ४ शेअर्सच मिळू शकतात. उरलेल्या ६ शेअर्ससाठी आणखी विक्री ऑर्डर जुळावी लागेल.

3. IPO आणि बाजारातून शेअर खरेदी यात फरक काय?

IPO म्हणजे कंपनीचे शेअर्स पहिल्यांदा सर्वसामान्य गुंतवणूकदारांना ऑफर केले जातात. याला प्राथमिक बाजार म्हणतात. तुम्ही IPOमध्ये अर्ज करता आणि वाटप झाल्यास शेअर्स मिळतात. IPOमध्ये कंपनी नवीन शेअर्स जारी करू शकते किंवा विद्यमान भागधारक त्यांचे शेअर्स विक्रीसाठी देऊ शकतात.

शेअर एक्सचेंजवर सूचीबद्ध झाल्यावर तुम्ही तो बाजारातील विक्रेत्याकडून खरेदी करू शकता. हा दुय्यम बाजार. IPOमध्ये अर्ज आणि वाटप, तर दुय्यम बाजारात खरेदी-विक्रीच्या ऑर्डर जुळणे हा मुख्य फरक आहे.

4. NSE आणि BSE म्हणजे काय?

NSE म्हणजे National Stock Exchange आणि BSE म्हणजे BSE Ltd., पूर्वीचे Bombay Stock Exchange. या एक्सचेंजवर सूचीबद्ध शेअर्सच्या खरेदी-विक्रीच्या ऑर्डर जुळतात.

एकच कंपनी दोन्ही एक्सचेंजवर सूचीबद्ध असू शकते. प्रत्येक एक्सचेंजवरील खरेदी-विक्रीच्या ऑर्डर वेगळ्या असल्यामुळे, एकाच क्षणी त्या शेअरचा दिसणारा भाव थोडा वेगळा असू शकतो.

5. Nifty आणि Sensex म्हणजे काय?

Nifty 50 आणि Sensex हे निर्देशांक आहेत. Nifty 50 मध्ये निवडक ५० कंपन्यांचे, तर Sensexमध्ये निवडक ३० कंपन्यांचे शेअर्स असतात. या गटाची एकत्रित हालचाल निर्देशांकातून दिसते.

उदाहरणार्थ, Nifty १% वाढला तरी त्यातील एखाद्या कंपनीचा शेअर कमी होऊ शकतो. कारण निर्देशांक संपूर्ण गटाची हालचाल दाखवतो आणि प्रत्येक शेअरचे त्यातील वजन वेगळे असते.

6. Demat आणि Trading Account यांत फरक काय?

Trading Account वापरून तुम्ही खरेदी-विक्रीची ऑर्डर देता. Demat Accountमध्ये तुमचे शेअर्स इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात ठेवले जातात. पैसे भरण्यासाठी आणि काढण्यासाठी जोडलेले बँक खाते वापरले जाते.

सोप्या भाषेत, Trading Accountमधून व्यवहार करता आणि Demat Accountमध्ये शेअर्स ठेवता.

7. शेअर खरेदीचा व्यवहार कसा पूर्ण होतो?

समजा तुम्ही ₹१०० भावाने ५ शेअर्सची खरेदी ऑर्डर दिली. ती पूर्ण जुळली तर शेअर्सची किंमत ₹५०० होते. लागू व्यवहार शुल्क वेगळे असू शकते.

ऑर्डर जुळणे म्हणजे व्यवहार झाला. त्यानंतर पैसे आणि शेअर्सची देवाणघेवाण पूर्ण होणे म्हणजे सेटलमेंट. डिलिव्हरी खरेदीत या प्रक्रियेत शेअर्स तुमच्या Demat खात्यात जमा होतात. ब्रोकरच्या Contract Noteमध्ये व्यवहाराचा भाव, संख्या आणि लागू शुल्क तपासता येते.

8. Market Order आणि Limit Order म्हणजे काय?

Market Order दिल्यावर ऑर्डर त्या क्षणी उपलब्ध भावांवर जुळते. स्क्रीनवर शेवटचा व्यवहार ₹१०० ला दिसत असला आणि सर्वात कमी उपलब्ध विक्रीभाव ₹१०२ असेल, तर खरेदी ₹१०२ ला सुरू होऊ शकते.

Limit Orderमध्ये तुम्ही किंमतीची मर्यादा ठरवता. ₹१०० ची खरेदी Limit Order दिली तर ती ₹१०० किंवा त्यापेक्षा कमी भावात जुळू शकते. त्या मर्यादेत विक्रेता उपलब्ध नसेल, तर ऑर्डर अपूर्ण राहू शकते. विक्रीसाठी Limit दिली तर ती तुम्हाला स्वीकारायची किमान किंमत ठरवते.

9. शेअरचा भाव का बदलतो?

शेअरचा दिसणारा शेवटचा व्यवहारभाव म्हणजे ज्या भावावर सर्वात अलीकडचा व्यवहार झाला तो. पुढच्या व्यवहारासाठी खरेदीदार आणि विक्रेते ज्या भावावर तयार असतील, त्यानुसार हा भाव बदलतो.

उदाहरणार्थ, कंपनीच्या निकालानंतर अधिक खरेदीदार जास्त भाव द्यायला तयार झाले, तर पुढचे व्यवहार वरच्या भावात होऊ शकतात. कंपनीची बातमी, निकाल किंवा बाजारातील घडामोडी यांचा परिणाम लोकांच्या अपेक्षांवर होतो. त्या अपेक्षा त्यांच्या खरेदी-विक्रीच्या ऑर्डरमध्ये दिसतात.

10. गुंतवणूक, ट्रेडिंग आणि जोखीम

गुंतवणुकीत साधारणपणे कंपनीचा व्यवसाय आणि दीर्घकालीन कामगिरी महत्त्वाची असते. ट्रेडिंगमध्ये कमी कालावधीतल्या भावाच्या हालचालींवर अधिक लक्ष असते. दोन्हीमध्ये नुकसान होऊ शकते आणि परताव्याची हमी नसते.

खरा व्यवहार करण्यापूर्वी एक काल्पनिक व्यवहार लिहून पाहा. किती शेअर्स, कोणत्या भावाने, कोणत्या प्रकारची ऑर्डर आणि शुल्क धरून एकूण खर्च किती? भाव १०% खाली आला तर त्या व्यवहाराचे मूल्य किती कमी होईल? या प्रश्नांची उत्तरं काढली की ॲपमधले आकडे समजायला सोपे जातात. खात्याचा पासवर्ड किंवा OTP कोणालाही देऊ नका.